USPJEŠAN PROLJETNI RAZVOJ PČELINJIH ZAJEDNICA SA JEDNOM I ČETIRI MATICE OD 400-700mnv U LR I BOSANKAMA KOŠNICAMA Drugo prerađeno i dopunjeno izdanje

“”

“1. RECENZIJA Prof. dr. Sanel Haseljić UNIVERZITET U SARAJEVU Poljoprivredno-prehrambeni fakultet Recenzija rukopisa: „Uspješan proljetni razvoj pčelinjih zajednica sa jednom i četiri matice od 400 do 700 mnv u LR i Bosanka košnicama“ Rad pod naslovom „Uspješan proljetni razvoj pčelinjih zajednica sa jednom i četirimatice od 400 do 700 mnv u LR i Bosanka košnicama“ predstavlja obiman i precizan stručni rukopis koji se bavi tehnologijom upravljanja pčelinjim zajednicama kroz godišnji ciklus, s posebnim naglaskom na pripremu za proljetni razvoj i optimalno iskorištavanje glavne pčelinje paše. Rukopis je koncipiran na širokom spektru tema usmjerenih na funkcionalnost savremenog pčelarstva. Autor u svoja promišljanja o kvalitetu savremenog pčelinjeg uzgoja uključuje biologiju pčelinje zajednice, prijemčivu tehnologiju rada na pčelinjaku i sa pčelinjom zajednicom, produktivno upravljanje resursima, te adekvatnu kontrolu bolesti i parazita. Struktura rada koncipirana je prvenstveno prema hronološkom principu koji prati prirodni ciklus razvoja pčelinje zajednice tokom godine. Ovakav pristup omogućava profesionalcima, ali i onima koji se tek opredjeljuju za bavljenje ovim aktivnostima iz hobija i za svoje potrebe, da sistematično savladavaju process i primjene već usavršene metode po fazama kako je to precizirano sadržajem ovoga teksta. Naime, autor započinje rad uvodnim i teorijskim poglavljima koja obuhvataju osnovne definicije metoda, tehnika i tehnologija pčelarenja. Ovakvom teorijskom postavkom stvaraju se ključne pretpostavke za uspješno bavljenje pčelarstvom. Pravilno postavljena metodološka osnova pruža čitaocu/korisniku potrebne konceptualne okvire, kao pripremu za prelazak na operativne i praktične aspekte rada sa pčelama i na pčelinjaku. U ovom dijelu rada definirani su krucijalni elementi poput izbora lokacije pčelinjaka, ekoloških uslova, bioindikatora zdravog ekosistema i uticaja elektromagnetnog zagađenja, kao ključni element za uspješne ishode pčelarenja. Ovakvom postavkom uspostavlja se interdisciplinarni pristup kojim se povezuje pčelarstvo sa ekologijom i agroekosistemima. Centralni dio rukopisa usmjeren je prema sezonskoj dinamici upravljanja pčelinjim zajednicama. Autor prati ciklus započevši sa kasnim ljetom, zatim jeseni, preko zimskog perioda biološkog mirovanja, te u konačnici do ranog proljeća i pripreme za glavnu pašu. Detaljno su razrađeni operativni koraci, kao i tehnološki postupci zazimljavanja pčelinje zajednice, kontrole parazita, upravljanje rezervama hrane, te optimizacija strukture pčelinjeg gnijezda. Također, posebna pažnja posvećena je fenomenu zimskog klupka, termodinamičkim aspektima funkcioniranja pčelinje zajednice, kao i biofiziološkim procesima koji utiču na dugovječnost zimske pčele. Na ovaj način postavljena struktura rada povezuje iskustvenu praksu pčelarenja sa naučnim uzusima, te pojašnjenjima iz oblasti biologije, fiziologije i biohemije pčela. Nastojanja autora da određene pčelarske postupke predstavi kroz sistem definisanih koraka i metodoloških principa dodatno multiplicira vrijednost rukopisa. Ovakav pristup predstavlja poseban benefit za praksu pčelarenja jer pčelarima, kako početnicima, tako i onih sa određenim iskustvom, omogućava jasniju percepciju redoslijeda aktivnosti i sprovođenjas postupaka na pčelinjaku. Imam potrebu posebno naglasiti značaj poglavlja koja se bave patološkim stanjima i bolestima pčela, uključujući parazite i mikrosporidije, sa posebnim akcentom na strategije prevencije i suzbijanja. Ovo je posebno značajno imajući u vidu činjenicu da patološka stanja mogu veoma brzo uništiti pčelinju zajednicu, uprkos svim radnjama i koracima koji mogu biti pravilno realizirani. Ovakvom metodološkom postavkom dolazi se do centralnog dijela rukopisa u kojem se autor bavi naslovljenom temom - proljetni razvoj pčelinjih zajednica i priprema za glavnu pašu. U ovom dijelu posebna pažnja usmjerena je na pitanja procjene snage zajednica, strategije rehabilitacije slabijih društava, tehnike proširenja plodišta, kao i upravljanje reproduktivnim potencijalom matice. Poseban akcenat rada odnosi se na inovativne metode razvoja zajednica i eksperimentalne pristupe stimulativnoj prihrani, što predstavlja posebno zanimljiv i intrigantan segment obogaćen preispitivanjem pčelarske prakse kroz empirijska opažanja i praktične eksperimente. S tim u vezi može se konstatovati da specifičan doprinos teme elaborirane predočenim tekstom predstavlja inovativno razmatranje organizacije pčelinjih društava sa više matica (višematični sistema pčelarenja). U završnom dijelu rukopisa autor se osvrće na tehnologiju upravljanja društvima sa četiri matice i mogućnosti njihovog korištenja u svrhu povećanja proizvodnog potencijala pčelinjaka što je krucijalni cilj onih koji se ovim vidom djelatnosti bave u profesionalnom smislu. Ovakva tematika relativno je rijetko sistematski obrađena u dostupnoj literaturi, te kao takva može predstavljati značajan doprinos onapređenju pčelarske prakse. U cjelini posmatrano, predložena struktura rukopisa pokazuje visok stepen tematske razrađenosti i odražava značajno praktično iskustvo autora u oblasti pčelarstva. Kombinacija teorijskih objašnjenja, operativnih tehnika i empirijskih zapažanja čini ovaj rad potencijalno vrijednim doprinosom stručnoj pčelarskoj literaturi. Ovako struktuiran rukopis predstavlja potencijal koji može poslužiti kao sveobuhvatan priručnik za pčelare, ali i kao relevantan izvor informacija za širu stručnu javnost zainteresovanu za biologiju i tehnologiju pčelarstva, te ga sa zadovoljstvom preporučujem za publikovanje. ”